GEÇMİŞİM VE DÜŞÜNCELERİM Cilt: 3_{Paris – İtalya – Paris (1847-1852)}

Aleksandr Herzen’in, Rus ve dünya edebiyatının doruklarından biri olarak kabul edilen dört ciltlik anıtsal otobiyografisi Geçmişim ve Düşüncelerim’in üçüncü cildi 1847-1852 dönemini kapsamaktadır. Herzen’in, Roma, Napoli ve Sicilya’daki devrimci ayaklanmalar, coşkulu Şubat 1848 Devrimi günleri, 15 Mayıs 1848 Paris halk gösterileri, acımasızca bastırılan 23-26 Haziran 1848 ayaklanması (Haziran Günleri), İsviçre ve Londra’ya akan siyasi göçmenler, Garibaldi, Mazzini gibi İtalyan bağımsızlık hareketi liderleri, Adam Mickiewicz, Proudhon ve diğer devrimci lider ve yazarlar ile ilgili anı, gözlem ve yorumları bu cildin önemli bir kısmını oluşturur. 1853-1866 yılları arasında kaleme aldığı bu ciltte Herzen, söz konusu çalkantılı dönemi tarafsız bir vakanüvis olarak değil, taraf tutan, canlı bir tanık olarak kendi bakış açısından anlatır.

1851 ve 1852 yılları, karısının ihaneti ve ölümüyle, annesini ve engelli oğlunu gemi kazasında kaybetmesiyle Herzen’in özel hayatının altüst olduğu yıllardır. Herzen’in bu olaylar üstüne yazdığı ve hayattayken yayımlamadığı “Bir Aile Trajedisi” başlıklı uzun bölüm de yine bu cilt içerisinde yer almaktadır. Yenilgiye uğrayan 1848 ve 1849 Avrupa devrimleri fonuna oturtulan gemi kazası anlatısı “Oceano Nox” (Okyanusta Gece), eserin en etkileyici bölümlerinden biridir.

Az önce Geçmişim ve Düşüncelerim’in “Aile Trajedisi” bölümünü okuyup bitirdim. […] Bütün bunlar ateşle, gözyaşlarıyla ve kanla yazılmış… Ve hâlen daha Herzen’in itiraflarının bende uyandırdığı o özel sinirsel titreme halinden çıkabilmiş değilim.

İvan S. Turgenyev

(Pavel Annenkov’a 28 Ocak 1876 tarihli mektubundan)

Geçmişim ve Düşüncelerim alışılmış edebî tür tanımlarına sığmaz. Yine de hiç kuşku yok ki Herzen’in destansı anlatısı XIX. yüzyılın büyük Rus romanını doğuran o aynı düşünsel itici güçlerden beslenip büyümüştür.

Lidiya Ginzburg

(Herzen’in Geçmişim ve Düşüncelerim’i, 1957)